واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
581
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
يوسف « 1 » صاحب ختن عهد اتحاد بست . عتبى صورت ظاهر اين تركان را مشروحا مىنويسد كه « رويهاى پهن و چشمان كوچك و بينىهاى پخ و موى اندك [ در زنخدان ] و شمشيرهاى آهنين و ملبوسى سياه » داشتند . پيكار در نزديكى پل شرخيان ، چهار فرسخى بلخ « 2 » [ در تاريخ عتبى ، ترجمهء فارسى سابق الذكر « كنار پل چرخيان » نوشته ] و به گفتهء گرديزى روز يكشنبه 22 ربيع الثانى سال 398 هجرى / 4 ژانويه 1008 ميلادى وقوع يافت . در لشكرگاه محمود 500 فيل وجود داشت كه تركان از عهدهء جنگ با آنان برنمىآمدند و به گفتهء مورخان وجود اين فيلان سرنوشت نبرد را معين كرد . لشكريان قراخانيان بالكل شكسته و منهزم گشتند . و عدهء كثيرى از آن جنگيان به هنگام فرار در رود غرق شدند « 3 » . تهاجم قراخانيان به خراسان به همين پيكار خاتمه يافت و عمليات دسته - جمعى ايشان ديگر محال بود ، زيرا كه در ميان خود قراخانيان نفاق افتاده بود .
--> ( 1 ) - كلمهء « قدر » در لقب « قدر خان » البته عربى نبوده بلكه صفتى است تركى . رجوع شود به : رادلوف : « آزمايشى براى تدوين لغتنامهء لهجههاى تركى » ، I I ، 326 ؛ در تأليف محمود كاشغرى « قدر » آمده ( I ، 304 ) و در آنجا لقب را « الجبار الصعب من الملوك » معنى كرده . ( 2 ) - در تأليف ابن الاثير ( چاپ تورنبرگ ، I X ، 135 ) - 2 فرسخ نوشته شده . ( 3 ) - عتبى ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورقهاى 100 - 99 ؛ عتبى - منينى ، I I ، 86 - 83 ؛ . 387 - 386 . pp ، « minedoulla ؟ Histoire de Ye » ، De Sacy گرديزى ، نسخهء خطى اكسفورد ، ورقهاى 145 - 144 ؛ نسخهء خطى كمبريج ، ورقهاى b 116 - a 116 ؛ ( چاپ محمد ناظم ، 69 ) .